سعدي، اركان چهارگانه شعر پارسي

سعدي، اركان چهارگانه شعر پارسي

 
شهرت سخن او در سه قالب شعر فارسي يعني غزل، مثنوي و قصيده بيشتر است. در بررسي سبك غزل سعدي بايد توجه داشت كه وي يكي از معروف‌ترين غزل‌سرايان فارسي به‌شمار مي‌آيد و مشهورترين سراينده غزل‌هاي عاشقانه؛

محمد غلامرضايي، استاد ادبيات دانشگاه شهيد بهشتي: سعدي يكي از اركان چهارگانه شعر پارسي است، شهرت سخن او در سه قالب شعر فارسي يعني غزل، مثنوي و قصيده بيشتر است. در بررسي سبك غزل سعدي بايد توجه داشت كه وي يكي از معروف‌ترين غزل‌سرايان فارسي به‌شمار مي‌آيد و مشهورترين سراينده غزل‌هاي عاشقانه؛ وي از غزل‌سراياني است كه در طول زمان پيوسته مورد توجه فارسي‌زبانان بوده و در ادواري حتي از حافظ، خوانندگان بيشتري داشته است.
اگرچه موضوعات عشقي و بزمي در شعر فارسي دري از آغاز وجود داشته و شاعران بيشتر در تغزل قصايد بدان مي‌پرداخته‌اند، از همان دوران ساماني، از شاعراني چون رودكي و ابوطيب مصعبي غزل‌وار‌ه‌هايي در دست است كه از نظر صورت و فرم به غزل‌هاي دوره‌هاي بعدي از بسياري جهات شبيه است، اما به نظر پژوهشگران از نظر شيوه طرح موضوع و بيان روابط عاشق و معشوق بيشتر به تغزل مي‌ماند.
در قرن ششم با ظهور شاعراني مانند سنايي، انوري و خاقاني به‌تدريج غزل وجوه صوري و معنوي خود را يافته و در قرن هفتم در دو شاخه غزل عاشقانه و عارفانه در شعر سعدي و مولوي به اوج خود رسيده است.
غزل عاشقانه را سعدي به چنان اوجي مي‌رسانيد كه پس از وي شاعران ديگر از ايجاد كردن تحولي اساسي در آن عاجز آمدند و شاعراني كه مهمترين آنان حافظ است، غزل‌هاي عارفانه و عاشقانه را با يكديگر تركيب كردند و پس از آن شاعران قرن نهم، دهم و يازدهم با بعضي تغييرات مفهومي و مضموني و ايجاد پراكندگي در مضامين ابيات غزل، به غزل‌سرايي ادامه دادند.
سعدي مطابق چاپ فروغي و به‌جز غزل‌هاي عرفاني و بخش ملحقات 637 غزل دارد. غزل‌هاي سعدي از نظر تعداد ابيات ميان هفت تا پانزده بيت و ميانگين ابيات غزل او حدود 8 تا 10 بيت است. معمولاً در غزل‌هاي وحدت موضوع را مي‌توان ادراك كرد.
بيش از سي درصد غزل‌هاي رديف دارد و در آن‌ها نزديك به چهل وزن عروضي به كار رفته و بعضي از وزن‌هاي شعر مانند مستفعلن فعلن در مفتعلن فعلن -يعني بحر بسيط- با آن‌كه در شعر سعدي روان و زيبا افتاده جزو وزن‌هاي كم كاربرد فارسي است و اگرچه وزن‌هايي مانند فعولن فعولن فعولن فعل يا مفعول مفاعلن مفاعيلن بيشتر متناسب با مثنوي و قصيده است، مهارت سخن گفتن سعدي و رواني كلام او، اين بي‌تناسبي را جبران كرده است.
------------------------------------------------------------------------------
دكتر محمد غلامرضايي، استاد گروه زبان و ادبيات فارسي، دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه شهيد بهشتي است. از جمله کتاب‌ و مقاله‌هاي غلام‌رضايي درباره موضوع سبک‌شناسي مي‌توان به «سبک‏شناسي شعر پارسي از رودکي تا شاملو»، «سبک‏شناسي نثرهاي صدنامه»، «سبک‏شناسي نثرهاي صوفيانه»، «تحليل سبکي پنج غزل صائب با تاکيد بر رابطه شاعر با مخاطب» و... اشاره کرد. 
 

                                                                                                   منبع :خبرگزاری کتاب